Nguyen The Hoan-
Độ mở của nền kinh tế Việt Nam hiện đang nằm trong nhóm cao nhất thế giới so với quy mô, tạo ra một nghịch lý chiến lược: chúng ta hội nhập nhanh nhưng lại trở nên cực kỳ mỏng manh trước các cú sốc ngoại sinh. Mọi biến động từ lạm phát toàn cầu, đứt gãy chuỗi cung ứng hay điều chỉnh lãi suất quốc tế đều dội thẳng vào cấu trúc vốn nội địa. Hội thảo “Tháo gỡ điểm nghẽn – Khơi thông nguồn lực – Thúc đẩy tăng trưởng” vừa qua đặt ra bài toán sinh tử cho chặng đường đạt mục tiêu quốc gia phát triển năm 2045, nhưng dưới góc độ quản trị chiến lược và thực tiễn thị trường, các giả định tăng trưởng này cần được phân tích và phản biện một cách sòng phẳng.
Dưới đây là lăng kính phân tích sự kiện thông qua cấu trúc quản trị chiến lược vĩ mô.
1. Tầng Khởi Tạo: Ảo Ảnh Từ Các “Con Rồng Châu Á” Và Bài Toán TFP
Hội thảo lấy các nền kinh tế Châu Á làm hệ quy chiếu: Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore hay Đài Loan đều trải qua giai đoạn tăng trưởng 2 con số nhờ tỷ lệ đóng góp của Năng suất tổng các nhân tố (TFP) đạt từ 50% – 75% và chi tiêu mạnh tay cho R&D (Hàn Quốc dự kiến chi 5,13% GDP cho R&D vào 2025). Từ đó, định hướng đưa ra là Việt Nam phải chuyển dịch từ thâm dụng vốn (K) và lao động (L) sang khoa học công nghệ.
Góc nhìn phản biện: Việc so sánh với các “Con rồng Châu Á” giai đoạn 1960 – 2000 tiềm ẩn một sai lầm về bối cảnh (Context). Các quốc gia đó bứt phá trong kỷ nguyên toàn cầu hóa đang mở rộng cực đại. Ngược lại, Việt Nam đang tiến tới mốc 2030 trong một bối cảnh thế giới phân mảnh, chủ nghĩa bảo hộ leo thang và chuỗi cung ứng bị vũ khí hóa. Chúng ta không thể kỳ vọng việc tăng ngân sách R&D dàn trải sẽ tự động mang lại tăng trưởng TFP. Sự đổi mới sáng tạo lúc này phải mang tính sống còn và tập trung hẹp vào các ngành có biên lợi nhuận cao ngay lập tức (như ứng dụng AI vào cấu trúc tài chính, chuyển đổi số chuỗi phân phối) thay vì các nghiên cứu vĩ mô chậm chuyển hóa thành dòng tiền.
2. Tầng Thực Thi: Nghịch Lý Thể Chế Và Ranh Giới Của Việc “Nắn Dòng Vốn”
Nhận định từ TS. Cấn Văn Lực mang tính định hướng cốt lõi: “Chúng tôi muốn phát triển cân bằng, hài hòa hơn thị trường tài chính, kiến tạo phát triển song vẫn kiểm soát rủi ro, nắn dòng vốn chứ không làm nghẽn, chú trọng điều tiết cung cầu bất động sản.”
Góc nhìn phản biện: Trên bàn cờ chính sách, khoảng cách giữa “nắn” và “nghẽn” là vô cùng mong manh. Khi đối mặt với áp lực lạm phát và dư địa giảm lãi suất cạn kiệt, các động thái điều chỉnh luật (Luật NHNN, Luật TCTD, Luật Chứng khoán) thường mang độ trễ lớn. Thực tế thị trường cho thấy, những nỗ lực dùng biện pháp hành chính để “nắn” dòng vốn (ví dụ: siết chặt thị trường trái phiếu doanh nghiệp hay kiểm soát sở hữu chéo) thường tạo ra những cú sốc thanh khoản ngắn hạn, làm đứt gãy dòng tiền của cả những doanh nghiệp đang vận hành khỏe mạnh. Sở hữu chéo hay các điểm nghẽn tín dụng không chỉ là lỗi kỹ thuật để có thể xóa bỏ bằng luật, mà là đặc tính cấu trúc của một thị trường vốn chưa phát triển toàn diện.
3. Tầng Thặng Dư: Khai Quật Các Mỏ Vốn Tương Lai
Các giải pháp khơi thông tài lực tiềm năng được đưa ra bao gồm: Tài chính xanh, thị trường carbon, thu hút FDI, kiều hối, hoàn thuế VAT, vốn tồn đọng tại các dự án ách tắc và triển vọng nâng hạng thị trường chứng khoán (FTSE Russell 2026, MSCI 2030).
Góc nhìn phản biện: Việc kỳ vọng vào thị trường tín chỉ carbon hay sự bùng nổ từ việc nâng hạng thị trường chứng khoán là những nước đi dài hạn, không giải quyết được cơn khát vốn tức thời của khối doanh nghiệp nội địa (đặc biệt là SME). Nguồn lực lớn nhất, thực dụng nhất và có thể kích hoạt ngay lập tức chính là cải cách thủ tục hành chính để giải phóng nguồn vốn tồn đọng tại các dự án bất động sản và hạ tầng đang bị ách tắc pháp lý. Hàng chục ngàn tỷ đồng đang bị “đóng băng” dưới dạng tài sản dở dang; chỉ cần khơi thông điểm nghẽn pháp lý này, vòng quay tiền mặt của nền kinh tế sẽ tự động phục hồi mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào các dòng vốn ngoại sinh.
Chìa khóa bứt phá không nằm ở việc chúng ta vẽ ra bao nhiêu quỹ tài chính mới hay đặt mục tiêu tăng trưởng cao bao nhiêu phần trăm. Trong một nền kinh tế có độ mở cực cao, năng lực cốt lõi của quốc gia và doanh nghiệp nằm ở tốc độ thích ứng thể chế và khả năng bảo vệ tính thanh khoản trước mọi cú sốc bất ngờ.
Nguyễn Thế Hoan
